به سوی سیاره مشتری

بررسی و برآورد توان مهندسان مسلمان کار سادهای نیست، ساختن و سوار کردن وسایل به توانایی در هندسه مسطحه و حساب و اندازهگیری مساحتها نیاز داشت، هر چند سوار کردن ابزار معیار منسجمی نداشت، اما علت کامیابی مهندسان مسلمان در ساخت ابزارهای نوین، چون مجسمهای با حرکات خودکار و فوارههای مکانیکی این بود که آنان در طرح این ابزار از دانش تجربی استاتیک (ایستشناسی) استفاده میکردند و نیز میتوانستند قطعات لازم را از موادی که داشتند ببُرند، شکل بدهند و سوار کنند. حالا اضافه کردن چوب دارچین یا گل سرخ روی چای بماند.

ستاره همجوارش قادر است گرمایی نزدیک به دما خورشید را تولید نماید، که پگسی را به گوی گداخته و سرخ تبدیل می کند. باید اذعان کرد اروپا تنها پس از گذشت هفت سده از رواج چشمپزشکی در اسلام توانست از مجموعه دانستههای چشمپزشکان اسلامی گذر کند. تعداد زیجهایی که در جهان اسلام از سده دوم تا دوازدهم هجری نوشته شد به بیش از ۲۲۰ عنوان میرسد. او در نیمه دوم سده ششم یا آغاز سده هفتم هجری در شهر آمِد یا دیار بکر امروزی میزیست. روش دوم این است که به دنبال شهاب سنگ هایی باشیم که در سال های گذشته در مناطق خالی از سکنه سقوط کرده است.

و اینکه هماتیت سنگ کدام ماه تولد است؟ بیشتر مفسران متأخر، معنای واژه «یوم» در این آیات را به معنای روز اصطلاحی نمیدانند؛ بلکه آن را به معنای برههای از زمان معنا کردهاند و بر این گفته خود دلایل مختلفی آوردهاند؛ نخست اینکه به کار بردن واژه «یوم» در معنای دوره یا برههای از زمان که دربردارندۀ حوادث بسیاری است، کاملاً رایج است و در قرآن نیز چنین استعمالی در چند آیه بهکار رفته است (آل عمران/104 ؛ یونس/102). از بین چشمپزشکان اسلامی نیز سهم دو تن بیش از همه چشمگیر است، یکی حنین بن اسحاق، مؤلف العشر مقالات فی العین و دیگری علی بن عیسی مؤلف تذکرة الکحالین.

در شاخههای علوم وابسته به پزشکی، مهمترین سهم در ارائه پژوهشهای اصیل و مبتکرانه متعلق به چشمپزشکی است. هر کدام از این دو کتاب منشأ نوآوریهای بسیاری در زمینه چشمپزشکی شد و نویسندگان آنها در زمره بزرگترین چشمپزشکان اسلامی درآمدند. حتی درباره این موضوع که سروتو از راه ترجمههای لاتین آثار پزشکی اسلامی با آرای ابننفیس آشنا شده یا اینکه خود به توارد، این موضوع را دوباره کشف کرده، بحثهای بسیاری در تاریخ پزشکی جهان پیش آمده است.

در گزارههای غیر وجودی که در آن ها مفاهیم ماهوی (به طور مثال، ”طلا “و ”زردی“) به یک دیگر افزوده میشوند، چنین مشکلی وجود ندارد؛ چرا که هر مفهوم ماهوی (هم موضوع و هم محمول) هر یک مصداق خاص خود را دارد. مهمترین دستاوردهای پزشکی اسلامی هنگامی به وجود آمد که چند تن از پزشکان اسلامی توجه خود را به ناهماهنگی آرای جالینوس با آنچه خود بر اثر تجربه به دست آورده بودند منعکس کردند. مشهورترین اثر وی میزان الحکمه (نوشته حدود ۵۱۵ق) و از مهمترین کتابهای علم الحیل است. این تعداد در دیگر اثر مهم گیاهشناسی اسلامی، که نشانه بسیار مهم آشنایی پزشکان اسلامی با داروشناسی است، یعنی کتاب الجامع لمفردات الادویة و الاغذیة، نوشته ابنبیطار به ۱۴۰۰ فقره رسیده است؛ یعنی نزدیک به سه برابر بیش از آنچه در کتاب دیوسکوریدس، ذکر شده است.

در زمینه گیاهشناسی و گیاه داروشناسی نیز وضع کمابیش به همین گونه است. این نظریههای دانشمندان اسلامی به نظریههای «پیش کوپرنیکی» مشهور شدهاند، زیرا سدهها پیش از طرح ایرادهای دانشمند لهستانی، کوپرنیک بر تئوری نجومی بطلمیوس وضع شدند. در زمینه نجوم اسلامی، دانستههای دانشمندان اسلامی از ترجمه آثار نجومی یونانی و به ویژه نوشتههای بطلمیوس آغاز شد و با نوشتن شرحهایی بر نوشتههای او ادامه یافت. شکی نیست که کلیترین دانستههای نظری پزشکی به ویژه از راه ترجمه آثار دانشمندان یونانی و از همه مهمتر بقراط و جالینوس به دست مسلمانان رسید. باری کنار هم قرار دادن آرای ابننفیس، فارابی، ابنسینا و چند پزشک دیگر نشان میدهد پزشکی اسلامی بسیار جدی به دنبال طرح مدلی غیر جالینوسی از پزشکی بوده است.

این گسترش سریع و بیسابقه در شمار گیاهان، نشان میدهد پزشکان و داروشناسان و البته گیاهشناسان اسلامی بسیار بیش از آنچه پیرو دیوسکوریدس به شمار آیند، خود به دنبال نوآوری و شناسایی خواص دارویی گیاهان بودهاند. مکانیک آبگونهها (هیدرولیک)، ایستابشناسی (هیدرواستاتیک)، به ویژه دیدگاههای وی درباره گرانیگاه، تعادل اجسام، وزن مخصوص، چگالی سنجی، بالابرها، ترازوها، زمانسنجها و فنون ساختن و به کار بستن ابزارهایی در این زمینه، جملگی نشان دهنده تبحر او در حوزه دانش میکانیک به شمار میرود. مهمترین نقد رازی بر آرای جالینوس هنگام طرح دیدگاههای خود درباره دیدن، شنیدن و رسیدن پرتوهای نوری از جسم به چشم ارائه شده است.

برای رسیدن به کمربند سیارکی به ۱۵ دقیقه زمان دیگر لازم داریم. بنابراین باید یکی از دو کار را بکنیم: یا اینکه از اندیشه رسیدن به علم جامع دست برداریم، که شاید هیچ اثبات­گرایانه به چنین وضعیتی راضی نشود، یا اینکه اجازه دهیم تجربه­های دیگران نیز در زمینه معرفت علمی قرار گیرد؛ ولی در این صورت از موضع نخستین خود، که براساس آن اثبات­گرایی تنها معلومات دست اول را به­عنوان حقیقت علمی می­شناسد، دست برداشته­ایم (پلانک، 1354، ص97). شپرد که بهنظر میرسد از عملکرد تلسکوپ سوبارو راضی است میگوید: با استفاده از تلسکوپ سوبارو که یکی از بزرگترین تلسکوپهای دنیاست توانستیم فهرست کاملی از ماههای کوچکی که در اطراف سیارههای غولپیکر قرار داشتند تهیه کنیم.

وقتی ذرات باردار از باد خورشیدی در میدان مغناطیسی زمین قرار میگیرند و به اصطلاح در این میدان گیر میافتند، با مولکولهای هوا در بالای قطبهای مغناطیسی سیاره ما برخورد میکنند. در جو مریخ، ابرهایی ساخته شده از ذرات یخ زده دی اکسید کربن در ارتفاعات بالا شکل می گیرند. محققان دانشگاه ایالتی آریزونا (ASU) و دانشگاه شیکاگو مطالعه جدیدی را در مورد سیارات فراخورشیدی غنی از کربن (سیارات واقع در خارج) رهبری کردند. مطالعه مجسطی در عالم اسلام باعث به وجود آمدن مکتبی شد که عمده کار آن رصد ستارگان و تهیه جدولهای نجومی، که به آنها زیج گفته میشود، بود.

اگر اطلاعات بیشتری در مورد وجود خدا می خواهید بدانید می توانید به کتب گوناگونی که در این زمینه نوشته شده مراجعه کنید. ابننفیس در دو اثرش، شرح تشریح قانون، شرحی که بر کتابهای اول تا سوم قانون نوشته شده است، و شرح قانون، شرحی که به طور کلی بر موضوعات طرح شده در قانون نوشته، کشف خود موسوم به گردش ریوی خون را شرح داده است. بر اساس نظر جالینوس در مورد گردش خون، خون از راه شریان وارد بطن راست قلب شده و از راه منافذی که بین بطنهای راست و چپ قلب وجود دارد به بطن چپ وارد شده و در بدن میچرخیده است، اما ابننفیس نوشت که خون از بطن راست و از راه ورید به ریه رفته و پس از آنکه در ورید با هوا آمیخته شد از راه وریدی دیگر به بطن چپ رفته و از آنجا در سراسر بدن پخش میشود.

به غیر از محلی که سیارات درونی و بیرونی در آن قرار دارند، تفاوتهای دیگری میان این سیارات وجود دارد. این موضوع در تصحیحات فرمول های پیش بینی پدیده های گرفت کمک شایانی می نماید. موضوع کیمیاگری، تبدیل مواد در حضور عامل روحانی بود که غالبا «حجر الفلاسفه» نامیده میشد. در تئوری زمینْمرکزی بطلمیوس چنین تصور میشد که این دو سیاره بر روی خطوطی خاص که از مرکز خورشید خارج شده و مرکز آنها را در بر میگرفت، هماهنگ با خورشید به دور زمین حرکت میکنند. از اینجا خواجه نصیرالدین طوسی به عنوان شارح مجسطی ایرادی مهم بر نظریه زمینْمرکزی بطلمیوس وارد کرد، و آن موضوع ترتیب چرخش ستارگان به دور زمین بر خلاف نظر بطلمیوس است.

به دنبال آن، ایرادهایی بر نوشتههای بطلمیوس گرفته شد و به طرح نظریههای نجومی خلاف نظر بطلمیوس انجامید. ابننفیس پزشکی تجربهگرا و اهل نظر بود که یکی از بزرگترین کشفیات پزشکی اسلامی را صورت داد. اما مهمترین نقد آرای پزشکی جالینوس را در جهان اسلامی، که مایه شهرت و افتخار برای پزشکی اسلامی به شمار میرود، ابننفیس دمشقی، پزشک سده ششم هجری، مطرح کرد. کتاب الحیل بنوموسی نخستین اثر مدوّن شناخته شده در زمینه مکانیک در جهان اسلام به شمار میرود.

مهمترین اثر یونانی که در این زمینه به دست گیاهشناسان اسلامی رسید، کتاب الحشائش، نوشته دیوسکوریدس، نویسنده اهل آسیای صغیر در سده اول میلادی بود. در سال ۱۹۹۵ پس از پایان سوخت گالیله ناسا آن را به مشتری فرستاد تا در آنجا منحدم شود، این کاوشگر پس از حدود یک ساعت سقوط و کاوش در جو مشتری بر اثر فشار لایههای جوی منهدم شد. فرضیه پذیرفته شده ای که در توضیح این انحراف منحصربفرد سیاره اورانوس که موجب می شود این سیاره بر روی یک پهلو بچرخد بیان می دارد که در گذشته یک جسم آسمانی با جرم حدود دو برابر زمین با اورانوس برخورد کرده است.

دیدگاهتان را بنویسید